ยินดีต้อนรับสู่ศูนย์สมุนไพรนกเขน MAGPIE HERBS

การขยายพันธุ์บอนสี

มีหลายวิธีให้เลือกใช้ ขึ้นอยู่กับจุดประสงค์ของผู้ปลูกเลี้ยง ที่นิยมปฏิบัติกัน ได้แก่

1. การแยกหน่อ คือ การแบ่งหน่อใหม่ที่แตกจากต้นแม่ไปปลูก ต้นใหม่ที่ได้จะมีลักษณะเหมือนกับต้นเดิม โดยต้นบอนสีที่มีอายุตั้งแต่ 4 เดือนขึ้นไป จะเริ่มแตกหน่อและผลิใบใหม่ได้ ยกเว้นพันธุ์เถรขวาดและฤาษีมงคล มีขั้นตอนดังนี้

       1.1 นำต้นบอนสีที่สมบูรณ์และมีหน่อที่แตกใหม่ออกจากกระถาง

       1.2 ล้างหัวบอนให้สะอาด อย่าให้ผิวถลอกหรือช้ำ เพราะอาจทำให้หัวเน่าได้ง่าย

       1.3 ใช้มีดคมและสะอาดเฉือนหน่อใหม่ที่ต้องการออกจากหัวเดิม

       1.4 ทาปูนแดงตามบาดแผล ผึ่งให้แห้ง

       1.5  ปลูกลงในกระถางขนาดเล็ก รดน้ำให้ชุ่ม วางไว้ในที่มีแสงรำไร อีก 10-15 วัน จึงเริ่มผลิใบใหม่

2. การผ่าหัว คือ การนำหัวบอนมาผ่าแบ่งเป็นชิ้น แล้วนำมาชำในวัสดุปลูกให้เกิดเป็นต้นใหม่ ปัจจุบันนิยมปฏิบัติกันมาก เพราะสามารถขยายพันธุ์ได้จำนวนมากในเวลาสั้น ๆ และมักกลายพันธุ์เป็นบอนต้นใหม่ที่เรียกว่า "บอนแผลง" และ "บอนป้าย" ซึ่งมีสีสันลวดลายใบต่างไปจากเดิม

       สำหรับวัสดุชำชิ้นบอนอาจใช้ขี้เถ้าแกลบ ขุยมะพร้าว ทรายหยาบ อิฐมอญทุบละเอียด ที่นิยมใช้กันมากคือ ทรายหยาบ เพราะเมื่อนำไปล้างน้ำแล้ว สามารถนำมาใช้ใหม่ได้ แต่ไม่ควรใช้ทรายละเอียด เพราะเวลาดึงต้นขึ้นมา จะทำให้รากขาดง่าย บางท่านใช้อิฐมอญทุบละเอียดผสมกับทรายหยาบ แต่ใช้ได้เพียงครั้งเดียว

       การผ่าหัว มี 2 วิธี คือ

       1. การไม่ล้มต้นหรือการตัดจุก คือ การตัดหัวบอนเฉพาะบริเวณที่มีเขี้ยวติดอยู่และเหลือหัวเดิมไว้ เพื่อนำไปปลูก ซึ่งต้นแม่จะตั้งตัวได้เร็ว นิยมปฏิบัติกันมาก เพราะสามารถเก็บต้นพันธุ์ไว้ได้ในกรณีเป็นพันธุ์หายาก มีขั้นตอนดังนี้

           - ล้างหัวบอนให้สะอาด ใช้แปรงเล็ก ๆ ขัดดินออกให้หมด อย่าให้เขี้ยวหัก หัวถลอก หรือช้ำ เพราะจะทำให้หัวเน่าง่าย ผึ่งลม 1-2 ชั่วโมง เพื่อให้น้ำระเหยออกบ้าง หัวจะไม่เปราะหรือหักง่าย สะดวกต่อการผ่าบอน

           - ตัดรากออกให้หมด ใช้มีดกรีดหัวบริเวณที่มีเขี้ยวติดอยู่ในแนวตั้ง ยาว 1-1.5 เซนติเมตร หนา 0.5 เซนติเมตร และตัดเป็นชิ้นเล็ก ๆ ให้มีเขี้ยวติด อย่าให้นิ้วมือโดยน้ำยางสีขาว เพราะจะทำให้คัน ส่วนต้นเดิมทาปูนแดงที่บาดแผล ผึ่งให้แห้งแล้วนำมาปลูกต่อ

          - ล้างน้ำยางออกจากชิ้นบอนให้หมดจนไม่ลื่น นำไปชำต่อ

          - วางชิ้นบอนลงบนวัสดุชำที่เตรียมไว้ในภาชนะ โดยหงายผิวด้านนอกหัวขึ้นให้เนื้อสีขาวสัมผัสกับวัสดุ กดเบา ๆ ให้ชิ้นบอนสีแนบกับวัสดุชำ เขียนป้ายระบุวันเดือนปีที่ชำกำกับไว้ด้วย

          - นำภาชนะที่ปักชำชิ้นบอนแล้ว ใส่ลงในถุงหรือคลุมปากภาชนะด้วยถุงพลาสติก วางในที่ร่มรำไร

          - อีก 3-4 สัปดาห์ ชิ้นบอนสีจะเริ่มผลิยอดเล็ก ๆ ต่อมาอีก 1 สัปดาห์จึงเริ่มแตกรากและเติบโตเป็นต้นใหม่ เมื่อต้นโตและแข็งแรงมากขึ้น จึงย้ายไปปลูกในกระถางเล็กต่อไป

       2. การล้มต้นหรือการล้มแม่ คือ การนำต้นบอนมาตัดลำต้น ใบ และรากออกให้หมด จึงนำมาผ่าหัว มีขั้นตอนคล้ายกับการไม่ล้มต้น ดังนี้

          - ขัดล้างหัวจนสะอาด ใช้มีดคม ๆ ตัดใบและรากออกให้หมด อย่าให้แกนกลางของหัวที่เรียกว่า "จอม" หัก

          - ผ่าหัวบอนในแนวขวางเป็นแว่น ๆ ให้หนา 0.3 เซนติเมตร แล้วซอยชิ้นบอนสีให้มีความหนา 0.3 เซนติเมตร


*เกร็ดความรู้ในการผ่าหัวบอนสี

  • - วัสดุชำทุกชนิด ก่อนนำมาใช้ควรล้างน้ำให้สะอาด ถ้าเป็นขี้เถ้าแกลบและขุยมะพร้าว ก่อนใช้ควรแช่น้ำทิ้งไว้และเปลี่ยนน้ำทุก 2 วัน นาน 1 สัปดาห์ เพื่อลดความเป็นด่างของแกลบและน้ำยางจากขุยมะพร้าว ส่วนอิฐมอญ ควรทุบให้มีขนาดเท่าหัวไม้ขีด แล้วล้างให้สะอาด
  • - ควรบีบน้ำออกจากขุยมะพร้าวให้แห้งก่อนใช้ และใช้แค่ครั้งเดียว ไม่ควรใช้ซ้ำ
  • - หัวบอนที่นำมาผ่าควรมีอายุ 6-8 เดือน แต่ไม่เกิน 1 ปี เพราะจะทำให้เปอร์เซนต์การงอกน้อยลง
  • - การผ่าบอนเป็นชิ้นเล็ก ๆ จะช่วยให้ทรงต้นสวย เหมาะทำเป็นบอนประกวด ส่วนการผ่าชิ้นใหญ่ จะให้ก้านที่เก้งก้าง ทรงต้นไม่สวย
  • - ชิ้นบอนที่มีเขี้ยวติดอยู่ จะงอกเร็วกว่าชิ้นที่ไม่มีเขี้ยว และเนื้อบอนทุกส่วนสามารถงอกเป็นต้นใหม่ได้ แม้แต่แกนใน แต่จะงอกช้ากว่าเท่านั้น จึงไม่ควรทิ้ง
  • - หัวบอนสีขนาดใหญ่ มีน้ำยางมากกว่าหัวบอนสีขนาดเล็ก
  • - อาจนำชิ้นบอนแช่ในน้ำสารส้ม น้ำปูนแดง หรือสารละลายป้องกันเชื้อรา จะช่วยให้ล้างยางออกได้หมด และป้องกันการเน่า แล้วล้างด้วยน้ำสะอาดอีกครั้ง
  • - หลังชำชิ้นบอน หากชิ้นบอนมีสีขาว หรือสีดำคล้ำเกิดขึ้น ให้นำออกมา ใช้แปรงถูเบา ๆ ล้างด้วยน้ำปูนใส แล้วชำใหม่ ถ้ามีอาการเน่า ควรรีบนำออกทันที
  • - ควรผ่าหัวในฤดูฝน ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงกันยายน เพราะพ้นระยะพักตัวไปแล้ว และมีความชื้นในอากาศสูง ต้นใหม่จะผลิใบได้เร็วกว่าในฤดูอื่น แต่ถ้าไม่สามารถทำได้ในฤดูฝน ควรผ่าในฤดูหนาวดีกว่าฤดูร้อน


อ่านต่อ >> หน้าถัดไป

อ่านข้อมูลเกี่ยวกับ บอนสี ทั้งหมด คลิกที่นี่ ค่ะ